હિન્દુ ધર્મમાં ફાગણ માસની પૂર્ણિમાની તિથિ અત્યંત મહત્વની માનવામાં આવે છે કારણ કે આ દિવસે હોલિકા દહનનો પવિત્ર તહેવાર ઉજવાય છે. આ પર્વ માત્ર પરંપરા નથી પરંતુ અનિષ્ટ પર ધર્મના વિજયનું જીવંત પ્રતીક છે જે આપણને આંતરિક ડર પર વિજય મેળવીને સદમાર્ગે ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે. ઋષિકેશ પંચાંગની ગણતરી મુજબ વર્ષ 2026 માં હોલિકા દહન 2 March ના સોમવારના રોજ મનાવવામાં આવશે. પૌરાણિક માન્યતા છે કે આ દિવસે અસુરરાજ હિરણ્યકશ્યપની બહેન હોલિકા ભગવાન વિષ્ણુના પરમ ભક્ત પ્રહલાદને જીવતા સળગાવવાના ઈરાદે અગ્નિમાં બેઠી હતી પરંતુ પ્રભુની કૃપાથી આ યોજના નિષ્ફળ રહી હતી.
પૌરાણિક ગાથા મુજબ પ્રાચીન સમયમાં હિરણ્યકશ્યપ નામનો એક અત્યંત શક્તિશાળી અસુર રાજા હતો. તેણે કઠોર તપસ્યા દ્વારા બ્રહ્માજી પાસેથી અદભૂત વરદાન મેળવ્યું હતું કે તેને કોઈ મનુષ્ય કે પશુ મારી શકશે નહીં તેમજ દિવસ કે રાત્રિ દરમિયાન તેનું મૃત્યુ થશે નહીં. આ વરદાનના અહંકારમાં આવીને તેણે પોતાની જાતને જ ભગવાન જાહેર કરી દીધી હતી અને પ્રજાને વિષ્ણુની પૂજા કરવા પર પ્રતિબંધ લગાવી દીધો હતો. જોકે પરિસ્થિતિ ત્યારે બદલાઈ જ્યારે તેના પોતાના જ પુત્ર પ્રહલાદે પિતાની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરીને ભગવાન હરિની ભક્તિ કરવાનું શરૂ કર્યું.
બાળ પ્રહલાદ જન્મથી જ શ્રીહરિના અનન્ય ભક્ત હતા અને તેમના મુખે હંમેશા પ્રભુનું જ નામ રહેતું હતું. હિરણ્યકશ્યપે પ્રહલાદને આ ભક્તિ માર્ગ પરથી હટાવવા માટે અસંખ્ય પ્રયાસો કર્યા પરંતુ તેને સફળતા મળી નહીં. વિષ્ણુ પુરાણના વર્ણન અનુસાર અસુર રાજાએ પોતાના પુત્રને મારવા માટે ક્યારેક ઝેરી સાપની વચ્ચે ફેંક્યો તો ક્યારેક હાથીઓના પગ નીચે કચડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેને ઊંચા પર્વતો પરથી નીચે ફેંકવામાં આવ્યો અને ઊંડા સમુદ્રમાં પણ ડૂબાડવાની કોશિશ કરવામાં આવી પરંતુ દરેક વખતે ભગવાન વિષ્ણુએ અદ્રશ્ય રીતે પોતાના ભક્તની રક્ષા કરી હતી.
