રંગો અને ઉલ્લાસનો મહાપર્વ હોળી હવે ગણતરીના દિવસોમાં જ આવી રહ્યો છે. હિન્દુ ધર્મમાં હોળી માત્ર રંગોનો તહેવાર નથી, પરંતુ તે પૌરાણિક કથાઓ, ભક્તિ અને અધર્મ પર ધર્મના વિજયનું પ્રતીક છે. ફાગણ મહિનાની પૂનમે જ્યારે હોલિકા દહન કરવામાં આવે છે અને બીજા દિવસે ધુળેટી રમાય છે, ત્યારે તેની પાછળ અનેક રહસ્યો છુપાયેલા છે. સામાન્ય રીતે આપણે હોળીને ભક્ત પ્રહલાદની કથા સાથે જોડીએ છીએ, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભગવાન શિવનો ક્રોધ અને કામદેવનું ભસ્મ થવું પણ હોળીના પર્વ સાથે ઊંડો સંબંધ ધરાવે છે? આ સાથે જ રાધા-કૃષ્ણની લઠ્ઠમાર હોળીનો ઈતિહાસ પણ એટલો જ રસપ્રદ છે. ચાલો જાણીએ હોળી 2026 ના આ અવસરે ભગવાન શિવ-કામદેવ અને રાધા-કૃષ્ણની તે ખાસ કથાઓ વિશે.
હોળી 2026: ક્યારે ઉજવાશે આ પર્વ?
વર્ષ 2026 માં હોળીનો તહેવાર 4 માર્ચ ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. દ્રિક પંચાંગ અનુસાર, ફાગણ માસની પૂર્ણિમાના દિવસે હોલિકા દહન કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ ચૈત્ર માસની પ્રતિપદા તિથિએ રંગોની હોળી (ધુળેટી) રમાશે. આ દિવસ પરસ્પર મનભેદ ભૂલીને પ્રેમનો રંગ લગાવવાનો દિવસ છે.
ભગવાન શિવ અને કામદેવની કથા: કેમ ઉજવાય છે હોળી?
પૌરાણિક કથા અનુસાર, માતા પાર્વતી ભગવાન શિવ સાથે વિવાહ કરવા માંગતા હતા, પરંતુ શિવજી ઘોર તપસ્યામાં લીન હતા. શિવજીનું ધ્યાન તપસ્યામાંથી હટાવવા માટે દેવતાઓએ પ્રેમ અને કામના દેવ 'કામદેવ'ની મદદ લીધી. કામદેવે શિવજીની તપસ્યા ભંગ કરવા માટે તેમના પર 'પુષ્પ બાણ' ચલાવ્યું. આ બાણ વાગતા જ શિવજીની તપસ્યા ભંગ થઈ ગઈ, પરંતુ વિક્ષેપ પડવાને કારણે મહાદેવ અત્યંત ક્રોધિત થયા. ક્રોધમાં તેમણે પોતાની ત્રીજી આંખ ખોલી અને તેમાંથી નીકળેલી પ્રચંડ અગ્નિએ કામદેવને ક્ષણભરમાં ભસ્મ કરી દીધા. ત્યારબાદ કામદેવની પત્ની રતિએ ભગવાન શિવને પ્રાર્થના કરી અને સમજાવ્યું કે કામદેવે આ બધું માતા પાર્વતીની મદદ માટે અને જગતના કલ્યાણ માટે કર્યું હતું. શિવજીનો ક્રોધ શાંત થયો અને તેમણે કામદેવને પુનર્જન્મનું વરદાન આપ્યું. માન્યતા છે કે આ ઘટના બાદ દેવતાઓએ ખુશ થઈને ઉત્સવ મનાવ્યો, જેને હોળીની શરૂઆત સાથે જોડવામાં આવે છે.
રાધા-કૃષ્ણ અને રંગોની હોળીની શરૂઆત
રંગોવાળી હોળીનો સંબંધ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને રાધારાણીની પ્રેમકથા સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે.
કથા: બાળપણમાં શ્રીકૃષ્ણ પોતાની માતા યશોદાને ફરિયાદ કરતા કે, "રાધા આટલી ગોરી કેમ છે અને હું શ્યામ કેમ છું?" માતા યશોદાએ હસીને મજાકમાં કહ્યું કે, "તારે જે રંગ જોઈએ તે રંગ રાધાના ચહેરા પર લગાવી દે."
કૃષ્ણએ માતાની વાત માનીને રાધા અને ગોપીઓ પર રંગ નાખવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારથી વ્રજમાં રંગોથી હોળી રમવાની પરંપરા શરૂ થઈ, જે આજે પણ સમગ્ર વિશ્વમાં અત્યંત ઉત્સાહથી ઉજવવામાં આવે છે.
હોળી: માત્ર રંગો નહીં, ભાઈચારાનો સંદેશ
હોળીનો તહેવાર આપણને શીખવે છે કે ગમે તેટલી મોટી બુરાઈ હોય, સત્ય અને ભક્તિની હંમેશા જીત થાય છે. ભલે તે હોલિકાનું દહન હોય કે કામદેવનું ભસ્મ થવું, અંતે પ્રેમ અને શક્તિનો વિજય થાય છે. આ દિવસે લોકો જૂના ગિલા-શિકવા ભૂલીને એકબીજાને ગુલાલ લગાવે છે અને મીઠાઈઓ વહેંચે છે.
