અહેવાલ- વરિષ્ઠ પત્રકાર સમીર શુક્લ
H-1B Visa: અમેરિકામાં H-1B વિઝા સંબંધિત એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની ચુકાદાએ વૈશ્વિક IT ઉદ્યોગમાં ફરી ચર્ચા જગાવી છે. USના એક જજે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા H-1B વિઝા અરજીઓ પર લાદવામાં આવેલી `$1,00,000 ની વાર્ષિક ફીને રદબાતલ ઠેરવી છે. અદાલતે આ ફીને એક ગેરકાનૂની ટેક્સ ગણાવ્યો છે, જે ફેડરલ વહીવટી કાયદા અને બંધારણનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
બોસ્ટનના યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ જજ લિયો સોરોકિને 20 ડેમોક્રેટિક સ્ટેટ એટર્ની જનરલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આ 42 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો છે. ટ્રમ્પે ગયા સપ્ટેમ્બરમાં આ ફીની જાહેરાત કરી હતી, જેનાથી H-1B વિઝા મેળવવાનો ખર્ચ વધી ગયો હતો. કોર્ટના આ આદેશથી વર્તમાન દરોમાં કરવામાં આવેલો 20 થી 50 ગણો તોતિંગ વધારો રદ થઈ ગયો છે, જોકે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આ ચુકાદા સામે અપીલ કરે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
ચુકાદાના મુખ્ય મુદ્દાઓ:
ફી નહીં પણ ટેક્સ: જજ સોરોકિને તેમના ચુકાદામાં નોંધ્યું કે આ ચાર્જ કોઈ regulatory restriction નથી, પરંતુ એક પ્રકારનો 'ટેક્સ' છે.
બંધારણીય સત્તાનું ઉલ્લંઘન: યુએસ બંધારણ મુજબ ટેક્સ લાદવાની વિશેષ સત્તા માત્ર સંસદ (કોંગ્રેસ) પાસે છે, રાષ્ટ્રપતિ પાસે નહીં. તેથી ટ્રમ્પ પાસે આવો ટેક્સ લાદવાની કોઈ સત્તા નહોતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાનો સંદર્ભ: જજે આ નિર્ણય લેવા માટે 2026 ના સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક કેસ 'લર્નિંગ રિસોર્સિસ વિરુદ્ધ ટ્રમ્પ' નો હવાલો આપ્યો હતો, જેણે ટ્રમ્પની આક્રમક ટેરિફ (ટેક્સ) નીતિના મુખ્ય આધારને તોડી પાડ્યો હતો.
કાયદાનો દુરુપયોગ: ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે આ ટેક્સ લાગુ કરવા માટે 'ઇમિગ્રેશન એન્ડ નેશનલિટી એક્ટ' નો સહારો લીધો હતો, પરંતુ આ કાયદામાં ટેક્સ વસૂલવાની કોઈ સત્તા આપવામાં આવી નથી.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની દલીલ શું હતી?
ટ્રમ્પે ગયા સપ્ટેમ્બરમાં એક રાષ્ટ્રપતિ જાહેરનામા (presidential proclamation) દ્વારા આ ચાર્જ લાદ્યો હતો. તેમની દલીલ હતી કે H-1B પ્રોગ્રામના કારણે "મોટા પાયે અમેરિકન કામદારોની જગ્યાએ વિદેશીઓ" આવી
કોમર્સ સેક્રેટરી હોવર્ડ લુટનિકે તે સમયે દાવો કર્યો હતો કે મોટી ટેક કંપનીઓ આ નિર્ણયની "સાથે" છે અને તેમણે કંપનીઓને વિદેશથી હાયરિંગ કરવાના બદલે "અમેરિકનોને ટ્રેનિંગ આપવા" વિનંતી કરી હતી.
સિલિકોન વેલી (ટેક ઉદ્યોગ) માટે મોટી રાહત
કોર્ટનો આ ચુકાદો સિલિકોન વેલી માટે ખૂબ જ મોટી રાહત સમાન છે, કારણ કે યુએસ અર્થતંત્રમાં ટેક સેક્ટર આ પ્રોગ્રામ પર સૌથી વધુ નિર્ભર છે.
કંપનીઓ પર અસર: એકલા એમેઝોન (Amazon) પાસે 2025 ના પ્રથમ છ મહિનામાં 10,000 થી વધુ H-1B વિઝા મંજૂર થયા હતા, જ્યારે Microsoft અને Meta બંનેએ 5,000 નો આંકડો વટાવ્યો હતો.
H-1B પ્રોગ્રામ વિશે: આ પ્રોગ્રામની શરૂઆત 1990માં થઈ હતી. તે અમેરિકન કંપનીઓને સ્કીલ્ડ વિદેશી કર્મચારીઓને 6 વર્ષ સુધી રાખવાની મંજૂરી આપે છે.
વિઝાની સંખ્યા: દર વર્ષે 65,000 સામાન્ય વિઝા અને ઉચ્ચ ડિગ્રી ધરાવતા લોકો માટે વધારાના 20,000 વિઝા બહાર પાડવામાં આવે છે. H-1B વિઝા મેળવનારાઓમાંથી અંદાજે બે-તૃતીયાંશ લોકો કમ્પ્યુટર ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા હોય છે.
જેઓ H1B વન વિઝા પર અમેરિકામાં નોકરી કરતા હતા, અથવા તો નોકરી કરવા માટે અરજી કરી હતી ?, તે
ભારતીયો પર અમેરિકન કોર્ટના ચુકાદાની શું અસર પડશે
અમેરિકામાં H-1B વિઝા મેળવનારા અને USમાં નોકરી કરનારાઓમાં સૌથી મોટી સંખ્યા ભારતીયોની છે. દર વર્ષે ઇસ્યુ થતા કુલ H-1B વિઝામાંથી આશરે 70% થી 75% વિઝા ભારતીય IT પ્રોફેશનલ્સને મળે છે. તેથી, ટ્રમ્પ સરકારના $ 1,00,000 (એક લાખ ડોલર) ની વાર્ષિક ફીના નિર્ણયને કોર્ટે ગેરકાનૂની જાહેર કરવાથી ભારતીયો પર તેની ખૂબ જ સકારાત્મક અને મોટી અસરો પડશે.
1. જેઓ H-1B વિઝા પર અત્યારે અમેરિકામાં નોકરી કરી રહ્યા છે તેમના પર અસર:
નોકરી ગુમાવવાનું જોખમ ટળ્યું (Job Security): જો $1,00,000 ની વાર્ષિક ફી લાગુ થઈ હોત, તો અમેરિકન કંપનીઓએ દરેક ભારતીય કર્મચારી પાછળ દર વર્ષે અંદાજે ( હાલના સંજોગો અનુસાર) 95લાખ રૂપિયા વધારાનો ખર્ચ કરવો પડત. આ આર્થિક બોજથી બચવા માટે કંપનીઓ ભારતીય કર્મચારીઓને છૂટા કરી દેત અથવા પ્રોજેક્ટ્સ બંધ કરી દેત. કોર્ટના ચુકાદાથી હવે ભારતીયોની નોકરીઓ સુરક્ષિત થઈ ગઈ છે.
વિઝા એક્સટેન્શન (નવીનીકરણ) સરળ બનશે: H-1B વિઝા સામાન્ય રીતે ૩શ3 વર્ષ માટે મળે છે અને તેને વધુ 3 વર્ષ માટે લંબાવી શકાય છે. જે ભારતીયો અત્યારે અમેરિકામાં છે અને જેમનું વિઝા એક્સટેન્શન નજીક છે, તેમના માટે હવે કંપનીઓ સરળતાથી અરજી કરી શકશે, કારણ કે કંપનીઓએ કોઈ તોતિંગ ફી ચૂકવવી નહીં પડે.
ગ્રીન કાર્ડની રાહ જોતા ભારતીયોને મોટી રાહત: લાખો ભારતીયો H-1B વિઝા પર અમેરિકામાં રહીને કાયમી નાગરિકત્વ (ગ્રીન કાર્ડ) ની રાહ જોઈ રહ્યા છે. જો આ ફી અમલી બની હોત, તો ગ્રીન કાર્ડ પ્રોસેસ પૂરી થાય ત્યાં સુધી દર વર્ષે આટલી મોટી રકમ ચૂકવવી કંપનીઓ માટે અશક્ય બની જાત. હવે તેમની ગ્રીન કાર્ડ સુધીની સફર અટકશે નહીં.
2. જેઓએ નવી નોકરી માટે અરજી કરી છે અથવા કરવા માંગે છે તેમના પર અસર:
ભારતીયો માટે હાયરિંગ (નવી ભરતી) ચાલુ રહેશે: કોર્ટના આ ચુકાદાથી એમેઝોન, માઇક્રોસોફ્ટ, મેટા અને ગુગલ જેવી મોટી કંપનીઓ તેમજ સેંકડો ભારતીય આઇટી કંપનીઓ (જેમ કે TCS, Infosys, Wipro) પરથી આર્થિક બોજ હટી ગયો છે. હવે આ કંપનીઓ ભારતીય ટેલેન્ટને પહેલાની જેમ જ નોકરીઓ આપવાનું ચાલુ રાખી શકશે.
અરજીઓ નકારાવાનું જોખમ ઘટ્યું: જો આ ફી લાગુ રહી હોત, તો નાની અને મધ્યમ કક્ષાની અમેરિકન કંપનીઓ આટલો મોટો ખર્ચ ઉઠાવી જ ન શકત અને તેઓ ભારતીય પ્રોફેશનલ્સની નવી અરજીઓ સ્વીકારવાનું જ બંધ કરી દેત. હવે નાની કંપનીઓ પણ ભારતીયોની અરજીઓ સ્વીકારી શકશે.
વિદેશ અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને ફાયદો: અમેરિકામાં માસ્ટર્સ (MS) નો અભ્યાસ કરતા હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ પૂરો થયા પછી H-1B વિઝા માટે અરજી કરે છે (જેના માટે 20,000 વિઝા અનામત હોય છે). આ ચુકાદાથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે અભ્યાસ પછી અમેરિકામાં જ નોકરી મેળવવાની તકો અકબંધ રહેશે.
ટૂંકમાં, જજ લિયો સોરોકિનો નો આ ચુકાદો એવા તમામ ભારતીયો માટે આશીર્વાદ સમાન છે જેઓ
અમેરિકામાં સપના લઈને ગયા છે અથવા જવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન
કોર્ટના આ ચુકાદા પહેલા જે કોઈ IT પ્રોફેશનલ્સે નોકરી ગુમાવી છે તેમનું શું ?
આ એક ખૂબ જ મહત્વનો અને સંવેદનશીલ પ્રશ્ન છે. જે આઈટી (IT) પ્રોફેશનલ્સે આ ચુકાદા પહેલાં જ નોકરી ગુમાવી દીધી છે, તેમના માટે કોર્ટનો આ નિર્ણય કાનૂની રીતે તેમની જૂની નોકરી પાછી અપાવી શકતો નથી, પરંતુ તેમના ભવિષ્ય માટે નવા રસ્તાઓ અને રાહત ચોક્કસ ખોલી આપે છે.
અમેરિકાના ઇમિગ્રેશન કાયદા (USCIS) મુજબ, જ્યારે કોઈ H-1B વિઝા ધારક પોતાની નોકરી ગુમાવે છે, ત્યારે તેમની સામે નીચે મુજબની સ્થિતિ અને વિકલ્પો ઊભા થાય છે:
1. 60 દિવસનો ગ્રેસ પિરિયડ (60-Day Grace Period)
અમેરિકન કાયદા પ્રમાણે નોકરી છૂટ્યા પછી કર્મચારીને ૬૦ દિવસનો સમય મળે છે. આ 60 દિવસ દરમિયાન તેઓ કાયદેસર રીતે અમેરિકામાં રહી શકે છે.
ચુકાદા પહેલાની સ્થિતિ: જે લોકો આ 60 દિવસના ગ્રેસ પિરિયડમાં હતા, તેઓ નવી નોકરી શોધી તો રહ્યા હતા પરંતુ કંપનીઓ ટ્રમ્પની $ 1,00,000 ની ફીના ડરથી તેમનો H-1B Transfer કરવા તૈયાર નહોતી.
ચુકાદા પછી ફાયદો: હવે આ ફી રદ થઈ ગઈ હોવાથી, નવી કંપનીઓ કોઈ પણ વધારાના આર્થિક બોજ વગર આ પ્રોફેશનલ્સના વિઝા ટ્રાન્સફર કરી શકશે. જો કોઈ પ્રોફેશનલ હજુ પણ પોતાના 60 દિવસના ગ્રેસ પિરિયડમાં હશે, તો તેને હવે નવી નોકરી મળવી ખૂબ સરળ બની જશે.
2. અન્ય વિઝા સ્ટેટસમાં ફેરફાર (Change of Status)
ઘણા ભારતીયોએ 60 દિવસમાં નોકરી ન મળવાને કારણે અમેરિકા છોડવું ન પડે તે માટે પોતાનું સ્ટેટસ H-1B માંથી બદલીને B-1/B-2 (ટૂરિસ્ટ વિઝા) અથવા F-1 (વિદ્યાર્થી વિઝા) માં કન્વર્ટ કરવા અરજી કરી દીધી હશે.
હવે શું થશે?
આ ચુકાદાથી બજારમાં ફરીથી હાયરિંગ શરૂ થશે. તેથી ટૂરિસ્ટ કે સ્ટુડન્ટ વિઝા સ્ટેટસમાં રહેલા પ્રોફેશનલ્સ જો નવી નોકરી મેળવી લે, તો નવી કંપની ફરીથી તેમના વિઝાને H-1B માં કન્વર્ટ (Change of Status back to H-1B) કરવા અરજી કરી શકશે. તેમને લોટરી સિસ્ટમમાંથી ફરી પસાર થવું નહીં પડે, કારણ કે તેઓ ભૂતકાળમાં લોટરી જીતી ચૂક્યા છે.
3. જેઓ ભારત પરત ફરી ચૂક્યા છે તેમનું શું?
જે પ્રોફેશનલ્સ ગ્રેસ પિરિયડ પૂરો થવાને કારણે અથવા કંપનીઓએ વિઝા સ્પોન્સર કરવાનો ઇનકાર કરી દેતા ભારત પાછા આવી ગયા છે, તેમના સપના સાવ રોળાઈ ગયા નથી:
પરત જવાની તક (Cap-Exempt H-1B): તેઓ ભારત બેઠા પણ અમેરિકાની કંપનીઓમાં ઓનલાઇન ઇન્ટરવ્યુ આપીને નવી નોકરી શોધી શકે છે. જો કોઈ અમેરિકન કંપની તેમને પસંદ કરે, તો તે કંપની ભારતમાં બેઠેલા આ કર્મચારી માટે 'કેપ-એક્ઝેમ્પટ' (Cap-Exempt) H-1B વિઝા ફાઇલ કરી શકે છે.
આ પ્રોફેશનલ્સે નવી લોટરીની રાહ જોવી પડતી નથી અને નવી કંપની ટ્રમ્પની તોતિંગ ફી વગર જ તેમને સીધા અમેરિકા પાછા બોલાવી શકશે.
જે પ્રોફેશનલ્સે આ નીતિના ડરથી નોકરીઓ ગુમાવી, તેમના માટે આ સમયગાળો ખૂબ માનસિક તણાવભર્યો રહ્યો છે. પરંતુ કોર્ટના આ આદેશથી અમેરિકન આઇટી માર્કેટમાં જે 'ડરનો માહોલ' હતો તે દુર થશે. હવે કંપનીઓ ખુલીને ફરીથી ભારતીય ટેલેન્ટને હાયર કરી શકશે, જેનાથી નોકરી ગુમાવનારા લાયક પ્રોફેશનલ્સને બજારમાં Comeback કરવાની મજબૂત તક મળશે.
