આચાર્ય શ્રી કુલદીપજી મહારાજે અયોધ્યા વાપસી અને રાજ્યાભિષેકની તૈયારીના પ્રસંગો સાથે પરિવારિક સંબંધો, સત્સંગ અને સંસ્કારોનું મહત્ત્વ સમજાવ્યું.
ગાંધીનગર: ગુજરાત લોકભવન ખાતે આયોજિત ઐતિહાસિક શ્રીરામ કથાના ચોથા દિવસે સુપ્રસિદ્ધ કથાવાચક આચાર્ય શ્રી કુલદીપજી મહારાજે શ્રીરામ-જાનકી વિવાહ પછીની અયોધ્યા વાપસી, શ્રીરામના રાજ્યાભિષેકની તૈયારીઓ અને પરિવારજીવનના મૂલ્યો પર સવિસ્તાર પ્રવચન આપ્યું હતું. રામચરિતમાનસની ચોપાઈઓ, ભજન અને ‘જય શ્રી રામ’ના નાદથી સમગ્ર લોકભવન ભક્તિમય અને દિવ્ય વાતાવરણમાં રંગાઈ ગયું હતું.
કથામાં આચાર્યશ્રીએ રાજા દશરથ અને ત્રણેય રાણીઓ વચ્ચેના સંવાદનો પ્રસંગ ભાવપૂર્વક રજૂ કર્યો હતો. શ્રીરામ, સીતાજી તથા અન્ય ભાઈઓ-પુત્રવધૂઓના અયોધ્યા આગમન પછી રાજા દશરથે પરિવારના સંબંધો અંગે આપેલા માર્ગદર્શનને તેમણે આજના સમાજ માટે પણ પ્રાસંગિક ગણાવ્યું હતું. આચાર્યશ્રીએ જણાવ્યું કે પુત્રવધૂ સાથે માત્ર દીકરી સમાન સંબંધ રાખવાની વાત પૂરતી નથી; સંબંધ એવો હોવો જોઈએ જેવો આંખ અને પાંપણ વચ્ચે હોય છે.
આંખ અને પાંપણનું ઉદાહરણ: સંબંધોમાં કોમળતા અને રક્ષણ
આચાર્ય શ્રી કુલદીપજી મહારાજે સમજાવ્યું કે પાંપણ આંખને અત્યંત કોમળતાથી સ્પર્શે છે અને તેની સુરક્ષા પણ કરે છે. આ જ રીતે પરિવારમાં સાસુ-સસરા, પતિ, પુત્રવધૂ અને અન્ય સભ્યોએ એકબીજા સાથે સન્માન, સંવેદના અને જવાબદારીથી વર્તવું જોઈએ. સંબંધો માત્ર અપેક્ષાઓથી નહીં, પરંતુ સહકાર અને સમજણથી મજબૂત બને છે.
તેમણે અપીલ કરી હતી કે ઘરની સંપૂર્ણ જવાબદારી માત્ર પુત્રવધૂ પર ન નાખવી જોઈએ. સાસુ-સસરા અને પતિએ પણ સંબંધો જાળવવા માટે સમાન પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. પરિવારના સભ્યો વચ્ચે પરસ્પર વિશ્વાસ અને સહભાગિતા રહેશે તો ગેરસમજ, અંતર અને ભંગાણ ટાળી શકાય છે. આચાર્યશ્રીએ કહ્યું કે પરિવારની શાંતિ કોઈ એક વ્યક્તિની જવાબદારી નથી, પરંતુ તે દરેક સભ્યના વર્તન અને સંસ્કારથી રચાય છે.
જ્યાં દેવતુલ્ય વ્યવહાર, ત્યાં સ્વર્ગ
પ્રવચન દરમિયાન આચાર્યશ્રીએ સ્વર્ગની કલ્પનાને ઘર-પરિવારના વ્યવહાર સાથે જોડીને સમજાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે સ્વર્ગ કોઈ દૂરના આકાશમાં નથી; જે ઘરમાં લોકો એકબીજાનો આદર કરે, પ્રેમથી રહે, દુઃખ-સુખમાં સાથ આપે અને એકબીજા પ્રત્યે દેવતુલ્ય વ્યવહાર રાખે, તે ઘર જ સ્વર્ગ સમાન બની જાય છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે કઠોર શબ્દો, અહંકાર અને શંકા સંબંધોને નબળા પાડે છે, જ્યારે નમ્રતા, ક્ષમા અને પરસ્પર આદર પરિવારને મજબૂત બનાવે છે. આજના ઝડપભર્યા જીવનમાં પરિવાર સાથે સંવાદ જાળવવો, વડીલોનો આદર કરવો અને નવી પેઢીની લાગણીઓને સમજવી જરૂરી છે. કથાના આ સંદેશે ઉપસ્થિત શ્રોતાઓને સંબંધોની કોમળતા અને સંસ્કારમય જીવન વિશે વિચારવા પ્રેર્યા હતા.
રાજ્યાભિષેકનો પ્રસ્તાવ અને સમયનું મહત્ત્વ
મહારાજા દશરથ દ્વારા રાજસભામાં શ્રીરામના રાજ્યાભિષેકનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવતા અયોધ્યાવાસીઓમાં આનંદની લહેર દોડી ગઈ હતી. આ પ્રસંગનું વર્ણન કરતાં આચાર્યશ્રીએ જણાવ્યું કે શુભ કાર્યમાં અનાવશ્યક વિલંબ કરવો જોઈએ નહીં. જે કાર્ય યોગ્ય અને આવશ્યક હોય તે સમયસર પૂર્ણ કરવું જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે “જે કામ આજે કરવાનું છે તે અત્યારે જ કરી લેવું જોઈએ,” કારણ કે સમય કોઈની રાહ જોતો નથી. સારા વિચારો, સદ્કાર્યો, પરિવાર માટેનો સમય અને આધ્યાત્મિક માર્ગ પર આગળ વધવાની તક આ બધું ટાળવાથી જીવનમાં પસ્તાવો ઊભો થઈ શકે છે. આચાર્યશ્રીએ સમયના સદુપયોગને જીવનશિસ્ત અને સફળતાનો મહત્વપૂર્ણ આધાર ગણાવ્યો હતો.
મંથરાનો પ્રસંગ અને કુસંગથી સાવચેતી
કથા દરમિયાન આચાર્યશ્રીએ સત્સંગ અને કુસંગ વચ્ચેનો તફાવત પણ સમજાવ્યો હતો. તેમણે મંથરાને કુસંગનું પ્રતીક ગણાવી જણાવ્યું કે વ્યક્તિ અને પરિવારને એવા વિચાર, વ્યક્તિ કે વાતાવરણથી સાવચેત રહેવું જોઈએ જે મનમાં શંકા, વિખવાદ, ઈર્ષ્યા અને અવિશ્વાસ પેદા કરે.
પરિવારમાં સુખ અને એકતા જાળવવા માટે નકારાત્મક વાતો, ગેરસમજ અને ભડકાવનારી સલાહોથી દૂર રહેવું જરૂરી છે. આચાર્યશ્રીએ કહ્યું કે સત્સંગ વ્યક્તિને સદ્વિચાર, ધીરજ અને યોગ્ય દિશા આપે છે, જ્યારે કુસંગ જીવનમાં અશાંતિ અને સંબંધોમાં તિરાડ લાવી શકે છે. તેથી પોતાના પરિવારને “કુસંગરૂપી મંથરા”થી હંમેશા સુરક્ષિત રાખવો જોઈએ.
મહાનુભાવોની ઉપસ્થિતિમાં દીપ પ્રાગટ્ય
કાર્યક્રમના પ્રારંભે રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રતજી, ઊર્જા મંત્રી શ્રી ઋષિકેશભાઈ પટેલ, રાજ્યસભા સાંસદ અને ઉદ્યોગપતિ શ્રી ગોવિંદભાઈ ધોળકિયા, મુખ્ય સચિવ શ્રી એમ. કે. દાસ તથા ધર્મનંદન ડાયમંડના ચેરમેન શ્રી લાલજીભાઈ પટેલે દીપ પ્રાગટ્ય કર્યું હતું. આ પ્રસંગે આચાર્ય શ્રી કુલદીપજી મહારાજનું ફૂલહારથી સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.
લેડી ગવર્નર શ્રીમતી દર્શના દેવી, પૂર્વ મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રસિંહ ચુડાસમા, ગુજરાત વિદ્યાપીઠના કુલપતિ ડૉ. હર્ષદભાઈ પટેલ અને સુરત મહાનગરપાલિકાના પૂર્વ મેયર ડૉ. જગદીશભાઈ પટેલ સહિતના મહાનુભાવો અને નગરજનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ભજન અને રામચરિતમાનસની ચોપાઈઓના ગાન સાથે લોકભવનમાં ભક્તિનો માહોલ છવાઈ ગયો હતો.
