સનાતન પરંપરામાં હનુમાનજીને શક્તિ, ભક્તિ અને બુદ્ધિના સાગર માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ, હનુમાનજી સાત ચિરંજીવીઓમાંથી એક છે, જેઓ દરેક યુગમાં પૃથ્વી પર હાજર રહે છે. કળિયુગમાં પણ હનુમાનજીની જીવંત હાજરીના અનેક પુરાવા ભક્તોને મળતા રહે છે. દેશ-વિદેશમાં બજરંગબલીના એવા અનેક દિવ્ય ધામો છે, જ્યાં તેમના પદચિહ્નો (પગલાં) આજે પણ સુરક્ષિત છે. આ સ્થાનો માત્ર આસ્થાનું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ ત્રેતાયુગની સાક્ષી પૂરતા ચમત્કારિક પુરાવા છે. શ્રીલંકાથી લઈને હિમાચલના શિખરો સુધી હનુમાનજીના ચરણોની છાપ ક્યાં ક્યાં છે, ચાલો જાણીએ
શિખર પર વિરાજમાન જાખૂ મંદિર, શિમલા
હિમાચલ પ્રદેશની રાજધાની શિમલામાં સ્થિત 'જાખૂ મંદિર' હનુમાન ભક્તો માટે અત્યંત મહત્વનું છે. માન્યતા છે કે ત્રેતાયુગમાં જ્યારે હનુમાનજી લક્ષ્મણના પ્રાણ બચાવવા સંજીવની બુટી લઈને આકાશમાર્ગે જઈ રહ્યા હતા, ત્યારે તેઓ થોડા સમય માટે જાખૂ પર્વત પર રોકાયા હતા. કહેવાય છે કે હનુમાનજીના ભારને કારણે આ વિશાળ પહાડ જમીનમાં દબાઈ ગયો હતો અને ત્યાં તેમના પદચિહ્નો અંકિત થઈ ગયા હતા. આજે પણ અહીં હનુમાનજીના ચરણોના દર્શન થાય છે. મંદિરની પાસે જ બજરંગબલીની 108 ફૂટ ઊંચી વિશાળ પ્રતિમા આવેલી છે.
શ્રીલંકામાં આજે પણ છે 'હનુમાન પદ'
સીતા માતાની શોધમાં જ્યારે હનુમાનજીએ સમુદ્ર ઓળંગીને લંકામાં પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે તેમણે અશોક વાટિકાની આસપાસ અનેક સ્થળોએ પગલાં પાડ્યા હતા. શ્રીલંકામાં જે સ્થળે હનુમાનજીએ પહેલો પગ મૂક્યો હતો, ત્યાં આજે પણ તેમના પદચિહ્નો મોજૂદ છે, જેને સ્થાનિક લોકો 'હનુમાન પદ' તરીકે ઓળખે છે. આ પદચિહ્નોની સાઈઝ હનુમાનજીના વિરાટ સ્વરૂપની પ્રતીતિ કરાવે છે.
લેપાક્ષી, આંધ્રપ્રદેશ: જટાયુ સાથેની મુલાકાતનું સાક્ષી
આંધ્રપ્રદેશના લેપાક્ષીમાં પણ હનુમાનજીના પદચિહ્નો જોવા મળે છે. પૌરાણિક કથાઓ મુજબ, જ્યારે રાવણ સીતાજીનું હરણ કરીને જઈ રહ્યો હતો અને જટાયુ ઘાયલ થઈને અહીં પડ્યા હતા, ત્યારે ભગવાન રામ અને હનુમાનજી તેમને મળવા અહીં આવ્યા હતા. આ પવિત્ર સ્થળે પથ્થર પર અંકિત થયેલું એક વિશાળ પદચિહ્ન આજે પણ હજારો ભક્તોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.
અંજનેરી પર્વત, મહારાષ્ટ્ર: હનુમાનજીનું જન્મસ્થળ
મહારાષ્ટ્રના નાસિક પાસે આવેલ અંજનેરી પર્વતને હનુમાનજીનું જન્મસ્થળ માનવામાં આવે છે. અહીં માતા અંજનાએ તપસ્યા કરી હતી. આ પર્વત પર એક એવું સરોવર છે જેનો આકાર બરાબર માનવ પગ જેવો છે. ભક્તો માને છે કે આ સરોવર એ બાળ હનુમાનજીના પદચિહ્નથી બનેલું છે. આ સ્થળ હનુમાન ભક્તો માટે અત્યંત પવિત્ર અને ઉર્જાવાન માનવામાં આવે છે.
