ચાલુ વર્ષે 03 March 2026 ના રોજ ચંદ્ર ગ્રહણ થવા જઈ રહ્યું છે. જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને હિન્દુ ધર્મમાં ગ્રહણના સમયને અશુભ માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન સામાન્ય રીતે પૂજા-પાઠ કે માંગલિક કાર્યો કરવાની મનાઈ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે જો ગ્રહણના દિવસે કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન થાય તો શું તેના અંતિમ સંસ્કાર કરી શકાય? શાસ્ત્રો આ બાબતે શું કહે છે અને તેના નિયમો શું છે તે જાણી લેવું અત્યંત જરૂરી છે.
હિન્દુ ધર્મની પરંપરા મુજબ મૃતદેહના અંતિમ સંસ્કાર વહેલી તકે કરવાની પ્રથા છે. સ્વાસ્થ્ય અને આત્માની આગળની યાત્રા માટે આ પ્રક્રિયા મહત્વની માનવામાં આવે છે. જોકે પંચક જેવા ખાસ નક્ષત્રોમાં અંતિમ સંસ્કારના નિયમો બદલાય છે તેવી જ રીતે ચંદ્ર ગ્રહણ અને સૂર્ય ગ્રહણ વખતે પણ અંતિમ સંસ્કારને લઈને ખાસ માન્યતાઓ પ્રચલિત છે.
ગ્રહણ દરમિયાન અંતિમ સંસ્કાર કરવા યોગ્ય કે અયોગ્ય?
ચંદ્ર ગ્રહણ અને સૂર્ય ગ્રહણનો સમયગાળો ધાર્મિક વિધિઓ માટે શુભ માનવામાં આવતો નથી. આત્માની શાંતિ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ માટે અંતિમ સંસ્કાર પૂર્વે કેટલીક વિધિઓ કરવામાં આવે છે જેમ કે:
મૃતકના માથા પાસે તલના તેલનો દીવો પ્રગટાવવો.
મૃતદેહ પર ગંગાજળનો છંટકાવ કરવો.
મૃતકના મુખમાં તુલસીનું પાન મૂકવું.
અંતિમ સંસ્કારમાં અગ્નિ પ્રગટાવવો વગેરે.
ગ્રહણ દરમિયાન પૂજાની સામગ્રીને સ્પર્શ કરવાની મનાઈ હોવાથી ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ વિધિઓ કર્યા વગર અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવે તો આત્માને મોક્ષ મળવામાં અવરોધ આવી શકે છે. આથી જ જો ચંદ્ર ગ્રહણ કે સૂર્ય ગ્રહણના સમયે કોઈનું નિધન થાય તો અંતિમ સંસ્કારની પ્રક્રિયા ગ્રહણ સમાપ્ત થયા પછી જ કરવી ઉચિત માનવામાં આવે છે.
ગરુડ પુરાણ મુજબ શું છે નિયમ?
ગરુડ પુરાણના ઉલ્લેખ મુજબ મૃત્યુ પછી પાર્થિવ દેહના સંસ્કાર જલ્દી કરવા જોઈએ. આત્માની સદ્ગતિ માટે દાહ-સંસ્કારમાં બિનજરૂરી વિલંબ કરવો યોગ્ય નથી. તેથી માત્ર ગ્રહણના કારણે જ અંતિમ સંસ્કારને લાંબા સમય સુધી ટાળવો તે શાસ્ત્રસંમત નથી. વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓ અને સ્થાનિક માન્યતાઓ અનુસાર ગ્રહણ પછી તુરંત અથવા સાવચેતી સાથે અંતિમ સંસ્કારની વિધિ પૂર્ણ કરી શકાય છે.
