Garuda Purana: સનાતન ધર્મમાં શ્રાદ્ધ અને તર્પણને પિતૃઓ પ્રત્યેની શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાની મહત્વપૂર્ણ વિધિ માનવામાં આવે છે. ઘણા પરિવારોમાં એવો પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે કે જો પરિવારમાં પુત્ર ન હોય તો શું દીકરી પોતાના માતા-પિતાનું શ્રાદ્ધ કરી શકે? આ મુદ્દે વિવિધ પ્રદેશોમાં અલગ-અલગ પરંપરાઓ જોવા મળે છે. ગરુડ પુરાણ અને અન્ય ધાર્મિક માન્યતાઓના આધારે જાણીએ કે શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર કોને આપવામાં આવ્યો છે.
શ્રાદ્ધનું શું છે મહત્વ?
હિંદુ ધર્મમાં શ્રાદ્ધ કર્મને પિતૃઓ પ્રત્યેનું કર્તવ્ય અને સન્માન માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, શ્રાદ્ધ અને તર્પણ દ્વારા પૂર્વજોની આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે અને પિતૃ ઋણમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો માર્ગ ખુલ્લો થાય છે.
એવું પણ માનવામાં આવે છે કે વિધિપૂર્વક કરાયેલું શ્રાદ્ધ પરિવારના સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ સાથે જોડાયેલું છે.
ગરુડ પુરાણ અનુસાર દીકરી શ્રાદ્ધ કરી શકે?
ગરુડ પુરાણમાં વર્ણવાયેલી પરંપરાગત માન્યતાઓ અનુસાર, માતા-પિતાના શ્રાદ્ધ કરવાનો મુખ્ય અધિકાર પુત્રને આપવામાં આવ્યો છે. એવી માન્યતા છે કે પુત્ર દ્વારા કરાયેલા શ્રાદ્ધથી પિતૃઓને તૃપ્તિ અને શાંતિ મળે છે.
આ કારણે પરંપરાગત રીતે દીકરીને શ્રાદ્ધ કર્મનો મુખ્ય અધિકારી માનવામાં આવ્યો નથી.
જો પુત્ર ન હોય તો શ્રાદ્ધ કોણ કરી શકે?
ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિનો પુત્ર ન હોય તો કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં નીચેના લોકો શ્રાદ્ધ વિધિ કરી શકે છે:
પત્ની
પુત્રવધૂ
પૌત્ર
પરિવારનો અન્ય યોગ્ય સભ્ય
દીકરીનો પુત્ર (દોહિત્ર/નાતી)
કેટલીક પરંપરાઓમાં યોગ્ય પંડિત દ્વારા પણ શ્રાદ્ધ વિધિ કરાવવાની પ્રથા છે.
દીકરી અંગે વિવિધ પરંપરાઓ શું કહે છે?
ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં શ્રાદ્ધ અંગેની પરંપરાઓમાં ભિન્નતા જોવા મળે છે. કેટલાક પરિવારો અને ધાર્મિક પરંપરાઓમાં, ખાસ કરીને જ્યારે પુત્ર અથવા અન્ય અધિકારી ઉપલબ્ધ ન હોય, ત્યારે દીકરી પોતાના માતા-પિતાની યાદમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક તર્પણ અથવા શ્રાદ્ધ સંબંધિત વિધિઓ કરે છે. તેથી આ બાબત માત્ર એક જ ગ્રંથથી નક્કી થતી નથી; સ્થાનિક પરંપરા, કુટુંબની રીત-રિવાજ અને પોતાના કુલગુરૂ અથવા જાણકાર પુરોહિતનું માર્ગદર્શન પણ મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: આ 5 રાશિના લોકોએ ભૂલથી પણ ન પહેરવો મોતી : નહીં તો થઈ શકે છે મોટું નુકસાન! જાણો ધારણ કરવાના નિયમો
શા માટે શ્રાદ્ધ કરવું જરૂરી માનવામાં આવે છે?
ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, મૃત્યુ પછી પૂર્વજોની સ્મૃતિમાં કરવામાં આવતું શ્રાદ્ધ તેમની આત્માની શાંતિ માટે કરવામાં આવે છે. એવી માન્યતા પણ છે કે શ્રાદ્ધ ન કરવાથી પિતૃદોષ જેવી પરિસ્થિતિઓ ઊભી થઈ શકે છે, જ્યારે નિયમ મુજબ કરાયેલ તર્પણ અને શ્રાદ્ધ પરિવારના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલું માનવામાં આવે છે.
મહત્વની નોંધ
ધાર્મિક ગ્રંથોની વ્યાખ્યા, વિવિધ સંપ્રદાયો અને પ્રદેશોની પરંપરાઓમાં તફાવત હોઈ શકે છે. તેથી શ્રાદ્ધ સંબંધિત કોઈ નિર્ણય લેતા પહેલાં તમારા પરિવારની પરંપરા અને જાણકાર વૈદિક પુરોહિતની સલાહ લેવી યોગ્ય રહેશે.
