પટના: બિહારની રાજધાની પટનાની બાંકીપુર વિધાનસભા બેઠક પર યોજાઈ રહેલી પેટાચૂંટણી હવે માત્ર એક બેઠકની ચૂંટણી રહી નથી. આ બેઠક પર 30 જુલાઈ, 2026ના રોજ મતદાન થવાનું છે અને પરિણામ બિહારના બદલાતા રાજકીય સમીકરણો અંગે મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપી શકે છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીના પરંપરાગત ગઢ તરીકે ઓળખાતી આ બેઠક પર આ વખતે જન સુરાજના સ્થાપક પ્રશાંત કિશોરે ખુદ ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરીને મુકાબલો રસપ્રદ બનાવી દીધો છે. ભાજપે નીરજ કુમાર સિન્હાને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે, જ્યારે રાષ્ટ્રીય જનતા દળ તરફથી રેખા કુમારી મેદાનમાં છે. ઉમેદવારી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ અહીં ત્રિકોણીય મુકાબલાની તસવીર સ્પષ્ટ થઈ છે.
બાંકીપુર બેઠકનું મહત્વ એટલા માટે પણ વધી ગયું છે કે આ બેઠક લાંબા સમયથી ભાજપ માટે સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. 1995થી ભાજપ આ બેઠક પર સતત જીતતું આવ્યું છે અને 2008ના સીમાંકન બાદ પટના પશ્ચિમ તરીકે ઓળખાતી બેઠકનું નામ બાંકીપુર થયું હતું. નીતિન નવીન અહીંથી સતત ચૂંટણી જીતતા આવ્યા હતા અને બાદમાં ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બન્યા પછી આ બેઠક ખાલી થઈ હતી. હવે પેટાચૂંટણીમાં ભાજપ પોતાના ગઢને જાળવી રાખવા માટે સંગઠન અને પરંપરાગત મતબેન્ક પર આધાર રાખી રહ્યું છે, જ્યારે પ્રશાંત કિશોર આ ચૂંટણીને પોતાની સીધી રાજકીય કસોટી તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
બાંકીપુરમાં GenZ મતદારો કેમ બની શકે છે નિર્ણાયક?
આ ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ ચર્ચાતો મુદ્દો યુવા મતદારોનો છે. બાંકીપુર પટનાના શહેરી વિસ્તારમાં આવેલું મહત્વપૂર્ણ મતવિસ્તાર છે અને તેની આસપાસ શિક્ષણ સંસ્થાઓ, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ, કોચિંગ સેન્ટરો તથા વિદ્યાર્થીઓ માટેની સુવિધાઓનું મોટું નેટવર્ક છે. પરિણામે અહીં યુવા અને પ્રથમ વખત મતદાન કરનારા મતદારોની ભૂમિકા અન્ય ઘણી બેઠકોની સરખામણીએ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
જોકે, GenZ મતદારોની ચોક્કસ સંખ્યા અંગે અલગ-અલગ દાવાઓ જોવા મળે છે અને સત્તાવાર રીતે આ જૂથનું મતદાન વર્તન અલગથી જાહેર થતું નથી. તેથી સમગ્ર ચૂંટણીનું પરિણામ માત્ર GenZ નક્કી કરશે એવું કહેવું અતિશયોક્તિ ગણાશે. પરંતુ શિક્ષણ, રોજગાર, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ, પેપર લીક, સરકારી ભરતી અને સ્થળાંતર જેવા મુદ્દાઓને કારણે યુવાનોનો રાજકીય મૂડ ચોક્કસપણે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. જો આ યુવાનો મોટી સંખ્યામાં મતદાન કરે અને સ્થાનિક મુદ્દાઓને પ્રાથમિકતા આપે તો તેઓ પરિણામ પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે.
તાજેતરના વિદ્યાર્થી આંદોલનોને કારણે પણ શિક્ષણ અને રોજગારના મુદ્દાઓ ચર્ચામાં રહ્યા છે. જોકે, આંદોલનમાં જોવા મળેલી ભીડ સીધી રીતે મતમાં પરિવર્તિત થાય તે જરૂરી નથી. રાજકીય વિશ્લેષણમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ જ છે કે રસ્તા પરનો વિરોધ મતદાન મથક સુધી પહોંચશે કે નહીં. ખાસ કરીને શહેરી યુવાનોમાં મતદાનની ટકાવારી ઘણી વખત અન્ય વયજૂથની સરખામણીએ ઓછી રહેતી હોય છે. તેથી GenZની સંખ્યા કરતાં તેમનું વાસ્તવિક મતદાન અને મતની દિશા વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
આ પણ વાંચો: 'વિદ્યાર્થીઓ પર લાઠીચાર્જનો આદેશ કોણે આપ્યો?' : રાહુલ ગાંધીએ ગૃહમંત્રી અમિતશાહને પત્ર લખી પૂછ્યા તીખા સવાલો
પ્રશાંત કિશોર સામે ભાજપનું સંગઠન
બાંકીપુરની પેટાચૂંટણી પ્રશાંત કિશોર માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જન સુરાજના સ્થાપક તરીકે લાંબા સમયથી બિહારના રાજકારણમાં સક્રિય રહેલા પ્રશાંત કિશોરે પહેલીવાર સીધી ચૂંટણી લડવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેમણે બાંકીપુરને પસંદ કરીને ભાજપના મજબૂત ગઢને પડકાર આપ્યો છે. તેમના માટે આ ચૂંટણી માત્ર વિધાનસભાની એક બેઠક જીતવાનો પ્રયાસ નથી, પરંતુ જન સુરાજની જમીની રાજકીય શક્તિ કેટલી છે તે સાબિત કરવાની કસોટી પણ છે. પ્રશાંત કિશોર પોતે આ ચૂંટણીને રાજ્ય સરકારની લોકપ્રિયતા અંગેના રેફરેન્ડમ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.
બીજી તરફ ભાજપ પાસે મજબૂત સંગઠનાત્મક માળખું છે. શહેરી મતવિસ્તારોમાં પાર્ટીનો બૂથ સ્તર સુધીનો નેટવર્ક અને લાંબા સમયથી વિકસેલો પરંપરાગત મત આધાર તેની સૌથી મોટી તાકાત છે. ભાજપના ઉમેદવાર નીરજ કુમાર સિન્હા સામે શરૂઆતમાં અન્ય ઉમેદવારને મેદાનમાં ઉતારવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે પરિવારના કારણોસર ચૂંટણીમાંથી નામ પાછું ખેંચ્યા બાદ પાર્ટીએ નીરજ સિન્હાને ઉમેદવાર બનાવ્યા. આ ફેરફારને કારણે ચૂંટણીના સમીકરણોમાં ચર્ચા તો થઈ, પરંતુ હવે ભાજપનો ઉમેદવાર સ્પષ્ટ છે અને પાર્ટી સંપૂર્ણ સંગઠન શક્તિ સાથે મેદાનમાં છે.
RJDની હાજરીથી શું બદલાશે?
બાંકીપુરમાં RJDએ રેખા કુમારીને ઉમેદવાર બનાવતાં ચૂંટણી વધુ બહુકોણીય બની છે. જો ત્રણેય મુખ્ય ઉમેદવારો પોતપોતાના સામાજિક અને રાજકીય આધારને મજબૂત રીતે મતમાં ફેરવી શકે તો જીતનું અંતર ઘટી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં દરેક ઉમેદવારના મતમાં થોડો પણ ફેરફાર પરિણામને સીધી અસર કરી શકે છે. ચૂંટણીમાં સૌથી મહત્વનું ગણિત મતવિભાજનનું રહેશે. ભાજપનો પરંપરાગત મત આધાર એક તરફ છે, તો બીજી તરફ પ્રશાંત કિશોર યુવાનો, શહેરી મધ્યમ વર્ગ અને પરિવર્તન ઈચ્છતા મતદારોને પોતાની તરફ ખેંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. RJD પોતાના પરંપરાગત સામાજિક આધારને મજબૂત બનાવે છે કે નહીં તે પણ પરિણામ માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જોકે, કયા ઉમેદવારને કેટલો મત મળશે તે અંગે હાલમાં ચોક્કસ આગાહી કરવી વહેલી ગણાશે.
GenZનો મુદ્દો કે જૂનું ચૂંટણી ગણિત?
બાંકીપુરમાં આ વખતે સોશિયલ મીડિયા અને જમીની રાજનીતિ વચ્ચેનો તફાવત પણ જોવા મળશે. GenZ મતદારો સોશિયલ મીડિયા પર સક્રિય છે અને શિક્ષણ, રોજગાર તથા પેપર લીક જેવા મુદ્દાઓ પર ઝડપથી પોતાની પ્રતિક્રિયા આપે છે. પરંતુ સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી લોકપ્રિયતા અને વાસ્તવિક મતદાન વચ્ચે હંમેશા સીધો સંબંધ હોય એવું નથી. આથી, જો યુવા મતદારો મતદાનના દિવસે મોટી સંખ્યામાં બહાર આવે અને શિક્ષણ તથા રોજગારને કેન્દ્રમાં રાખીને મત આપે તો પ્રશાંત કિશોરને તેનો રાજકીય લાભ મળી શકે છે. પરંતુ જો યુવાનોનું મતદાન ઓછું રહે અને પરંપરાગત મતબેન્ક તથા સંગઠન આધારિત મતદાન હાવી થાય તો ભાજપને તેનો ફાયદો થઈ શકે છે. RJD માટે પણ આ જ સમીકરણ લાગુ પડે છે.
અંતે બાંકીપુરની પેટાચૂંટણી ત્રણ અલગ રાજકીય શક્તિઓ વચ્ચેની કસોટી બની છે. ભાજપ માટે આ પોતાનો ગઢ જાળવી રાખવાનો પડકાર છે, પ્રશાંત કિશોર માટે સીધી ચૂંટણીમાં પોતાની રાજકીય વિશ્વસનીયતા સાબિત કરવાની તક છે અને RJD માટે શહેરી પટનામાં પોતાનો પ્રભાવ દર્શાવવાનો પ્રયાસ છે. GenZ ચોક્કસપણે આ ચૂંટણીનું મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની શકે છે, પરંતુ તેને એકમાત્ર ગેમચેનજર ગણવું યોગ્ય નહીં બને. મતદાનની ટકાવારી, પરંપરાગત મતબેન્ક, ઉમેદવારોની વ્યક્તિગત લોકપ્રિયતા અને મતવિભાજન. આ ચારેય પરિબળો મળીને અંતિમ પરિણામ નક્કી કરશે. 30 જુલાઈના મતદાન બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે બાંકીપુરની જનતા જૂના ચૂંટણી ગણિત સાથે આગળ વધે છે કે નવી પેઢીના મુદ્દાઓને પ્રાથમિકતા આપે છે.
