Kapaleshwar Mahadev Nashik: હિન્દુ ધર્મમાં ભગવાન શિવ અને તેમના વાહન નંદીનો અતૂટ સંબંધ છે. તમે દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે આવેલા શિવ મંદિરમાં જશો, તો શિવલિંગની બિલકુલ સામે નંદી મહારાજ બિરાજમાન જોવા મળશે જ. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે, ભારતમાં એક એવું પણ પ્રાચીન મંદિર છે જ્યાં નંદી ગેરહાજર છે? મહારાષ્ટ્રના નાસિકમાં ગોદાવરી નદીના કિનારે આવેલું 'કપાલેશ્વર મહાદેવ મંદિર' વિશ્વનું એકમાત્ર એવું મંદિર છે જ્યાં નંદીની પ્રતિમા જોવા મળતી નથી. આ મંદિર સાથે જોડાયેલી કથા અત્યંત રોમાંચક અને પૌરાણિક મહત્વ ધરાવે છે. કહેવાય છે કે આ સ્થળે ભગવાન શિવને એક અજાણતા થયેલા પાપમાંથી મુક્તિ મળી હતી અને તે મુક્તિ અપાવવામાં નંદીનો મોટો ફાળો હતો. નંદીના માર્ગદર્શનને કારણે જ શિવજીએ અહીં તેમને પોતાના 'ગુરુ' માન્યા હતા. ચાલો જાણીએ, આખરે કેમ કપાલેશ્વર મહાદેવ મંદિરમાં નંદીની સ્થાપના કરવામાં આવી નથી અને તેની પાછળની પૌરાણિક સત્યઘટના શું છે.
1. જ્યારે શિવજીને લાગ્યું હતું બ્રહ્મહત્યાનું પાપ
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, એક સમયે બ્રહ્મદેવને પાંચ મુખ હતા. ચાર મુખ વેદોનું ઉચ્ચારણ કરતા હતા, જ્યારે પાંચમું મુખ નિંદા કરતું હતું. આ પાંચમાં મુખ દ્વારા થતી નિંદાથી ભગવાન શિવ ક્રોધિત થયા અને તેમણે તે મુખને બ્રહ્મદેવના શરીરથી અલગ કરી દીધું. જોકે, આ ઘટનાને કારણે શિવજી પર બ્રહ્મહત્યાનું પાપ લાગ્યું અને બ્રહ્માજીનું કપાલ (મસ્તક) તેમના હાથમાં ચોંટી ગયું.
2. નંદીએ બતાવ્યો પાપમુક્તિનો માર્ગ
આ ભયંકર પાપમાંથી મુક્તિ મેળવવા શિવજી આખા બ્રહ્માંડમાં ભટક્યા, પરંતુ ક્યાંય ઉપાય મળ્યો નહીં. એકવાર જ્યારે તેઓ સોમેશ્વરમાં બેઠા હતા, ત્યારે તેમણે એક ગાય અને વાછરડાને વાત કરતા સાંભળ્યા. વાછરડાએ (જે નંદીનું સ્વરૂપ હતું) શિવજીને જણાવ્યું કે જો તેઓ નાસિકમાં ગોદાવરી નદીના કિનારે આવેલા રામકુંડમાં સ્નાન કરશે, તો તેમને બ્રહ્મહત્યાના પાપમાંથી મુક્તિ મળશે.
3. નંદી બન્યા મહાદેવના ગુરુ
નંદીના કહેવા મુજબ શિવજીએ રામકુંડમાં સ્નાન કર્યું અને ચમત્કારિક રીતે તેમના હાથમાંથી બ્રહ્માજીનું મસ્તક છૂટું પડી ગયું અને તેઓ પાપમુક્ત થયા. જે સ્થળે નંદીએ મહાદેવને માર્ગ બતાવ્યો, ત્યાં મહાદેવ 'કપાલેશ્વર' તરીકે બિરાજમાન થયા. શિવજીએ નંદીના જ્ઞાન અને માર્ગદર્શનને કારણે તેમને પોતાના ગુરુ માન્યા.
4. કેમ મંદિરમાં નંદીની મૂર્તિ નથી?
શાસ્ત્રો અને પરંપરા મુજબ, શિષ્ય ક્યારેય ગુરુની સામે ઉચ્ચ આસન પર કે તેમની બિલકુલ સામે અવરોધ બનીને બેસી શકે નહીં. અહીં નંદી મહાદેવના ગુરુ બની ગયા હોવાથી, નંદીએ પોતે જ શિવજીની સામે બિરાજમાન થવાની મનાઈ કરી હતી. નંદીનું માનવું હતું કે ગુરુ તરીકે તેઓ શિવજીની પૂજામાં અવરોધ ન બની શકે. આ જ કારણ છે કે કપાલેશ્વર મંદિરમાં નંદીની પ્રતિમા રાખવામાં આવી નથી.
