કાનમાં જામેલો મેલ (ઈયરવેક્સ) એક કુદરતી અને સ્વ-સફાઈ કરતો પદાર્થ છે, જે કાનને ધૂળ, બેક્ટેરિયા, જીવાણુઓ અને પાણીથી રક્ષણ આપે છે. સામાન્ય રીતે આ મેલ આપોઆપ બહાર નીકળી જાય છે, પરંતુ કેટલાક લોકોમાં તે વધુ પડતો જમા થઈ જાય છે, જેનાથી કાનમાં ભારેપણું, દુખાવો, ખંજવાળ, સાંભળવામાં મુશ્કેલી, કાનમાં ગુંજારવ અથવા ચક્કર આવવા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં ઘણા લોકો ઘરે જ ઈયરબડ્સ, દીવાસળી, ગરમ તેલ કે અણીદાર વસ્તુઓ વડે કાન સાફ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે ખૂબ જોખમી છે અને કાનના પડદાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ENT નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, કાનનો મેલ ક્યારેય જાતે ઊંડે સુધી સાફ ન કરવો જોઈએ. તેના બદલે સુરક્ષિત અને અસરકારક રીતો અપનાવવી જોઈએ. આજે અમે તમને ડોક્ટરો દ્વારા સૂચવાયેલી 3 શ્રેષ્ઠ રીતો જણાવીશું, જેથી તમે કાનના મેલને સુરક્ષિત રીતે કાઢી શકો અને શું ન કરવું તે પણ સમજી શકો.
કાનમાં મેલ જામ્યો છે તે કેવી રીતે જાણી શકાય?
કાનમાં વધુ પડતો મેલ જામી જાય ત્યારે નીચેની લક્ષણો દેખાય છે:
કાનમાં ભારેપણું કે બ્લોકેજની લાગણી
સાંભળવામાં મુશ્કેલી
કાનમાં દુખાવો કે ખંજવાળ
કાનમાં ગુંજારવ કે અવાજ આવવો
ચક્કર આવવા કે સંતુલન બગડવું
આવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ENT ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
કાનનો મેલ કાઢવાની 3 સુરક્ષિત રીતો (ડોક્ટરની સલાહ મુજબ)
ઈયરવેક્સ સોફ્ટનર ડ્રોપ્સનો ઉપયોગ
મેડિકલ સ્ટોર પર મળતા ઈયરવેક્સ સોફ્ટનર ડ્રોપ્સ (જેમ કે ઓલિવ ઓઈલ આધારિત કે ડોક્ટરની સલાહ મુજબ) દિવસમાં 2-3 વખત 3-4 ટીપાં કાનમાં નાખો. આ ટીપાં 5-7 દિવસ સુધી વાપરો. આનાથી મેલ નરમ થઈ જાય છે અને આપોઆપ બહાર આવી જાય છે. પછી ENT ડોક્ટર પાસે જઈને સુરક્ષિત રીતે કાઢી શકાય છે.ગરમ પાણીથી હળવી સફાઈ (સિરીંજિંગ)
ડોક્ટરની સલાહથી ગરમ (હુંફાળું) પાણીથી કાનને હળવી રીતે સાફ કરી શકાય છે. આ પ્રક્રિયા ENT ડોક્ટર જ કરે છે. ઘરે પાણી નાખવાનો પ્રયાસ ન કરવો, કારણ કે તેનાથી ઇન્ફેક્શન કે પડદું ફાટવાનો ભય રહે છે.ડોક્ટર દ્વારા સુરક્ષિત રીમૂવલ
ENT ડોક્ટર માઇક્રોસ્કોપ, એન્ડોસ્કોપ કે ઓટોસ્કોપ વડે કાન તપાસે છે અને ખાસ સાધનો (ક્યુરેટ, સક્શન કે સિરીંજ) વડે મેલને સુરક્ષિત રીતે કાઢે છે. આ સૌથી સુરક્ષિત અને અસરકારક રીત છે.
કાનની સફાઈમાં આ ક્યારેય ન કરવું જોઈએ
ઈયરબડ્સ કે ક્યૂ-ટિપ્સ – આનાથી મેલ અંદર ધકેલાઈ જાય છે અને બ્લોકેજ વધે છે.
અણીદાર વસ્તુઓ (બોબી પિન, હેર ક્લિપ, દીવાસળી) – કાનના પડદાને નુકસાન થઈ શકે છે.
ગરમ તેલ નાખવું – તેલ અંદર જમા થઈ શકે છે અને ઇન્ફેક્શન થઈ શકે છે.
ઈયર કેન્ડલિંગ – આગની ગરમીથી કાનને ગંભીર ઈજા થઈ શકે છે.
ઘરે પાણીથી ધોવું – ઇન્ફેક્શન કે પડદું ફાટવાનો ભય રહે છે.
ક્યારે ENT ડોક્ટર પાસે જવું?
જો ઘરેલુ ઉપાય કર્યા બાદ પણ કાનમાં બ્લોકેજ, દુખાવો કે સાંભળવામાં મુશ્કેલી રહે તો તરત જ ENT ડોક્ટરને દેખાડો. વર્ષમાં એક વખત કાન, નાક અને ગળાની તપાસ કરાવવી એક સારી આદત છે.
